donderdag, 11 januari 2018 15:47

(Geen) Kunstfort honing

 

"Kan ik alvast 2 potjes van jullie lente honing reserveren?”  “Ik wilde Kunstfort honing in het Fortrestaurant kopen, maar zag niks staan. Is het al uitverkocht?”

Aardig wat mensen hebben afgelopen jaar gevraagd waar ze onze Kunstfort honing konden krijgen. We moesten ze teleurstellen met het antwoord dat de potjes niet razendsnel waren uitverkocht, maar dat we überhaupt niks verkocht hadden. Maar waarom dan? Waren de honingetiketjes op, had de imker geen slingerlust of hadden onze bijen er in het jaar 2017 gewoon totaal geen zin an?

Imkeren
Zoals bij de meeste verschijnselen is ook hier de verklaring meerledig. De wijze van imkeren en de fysieke omstandigheden waaronder leefomgeving en klimaat spelen allemaal mee. Ik begin met inzoomen op de wijze van bijenhouden. Onze imker Ben imkert natuurvriendelijk. Dit betekent dat hij zo min mogelijk inbreuk pleegt op het natuurlijke ritme en gedrag van de bijen. Zo laat hij altijd voldoende honing voor de volken over en neemt alleen surplus af. Hij imkert per volk op 2 broedkamers en een deel van de honing blijft altijd voor de bijen, die hiervoor tenslotte hard gewerkt hebben. De uit de bloemen verzamelde nectar voorziet, eenmaal thuis omgetoverd tot honing, in het dagelijks eten en dient als voedselvoorraad voor de wintermaanden, als er niet meer uitgevlogen wordt. Ben laat altijd een substantieel deel van de honing rondom de broednesten zitten. Hij oogst alleen de honing van de 2e broedkamer raat; dat is de raat die als bovenste in de kast is geplaatst. Een eventueel tekort aan honingvoorraad vult hij met goede kwaliteit suikerwater aan. Het is niet zo dat de volken afgelopen lente en zomer helemaal geen honing geproduceerd hebben, het was alleen te weinig om af te nemen. We hadden hooguit een paar kilo in de twee volken. Dit zoete goedje hebben we dus niet geslingerd en is voor de volken gebleven.

Ben imkert ook op andere vlakken natuurvriendelijk. Zo knipt hij bijvoorbeeld niet een deel van de vleugeltjes van de koninginnen af (dit wordt in de reguliere imkerij veel gedaan om te voorkomen dat volken gaan zwermen). Verder slingert hij de honing zonder het te verwarmen. Alle vitamines, mineralen en antioxidanten zitten er zo nog in. Hij bestrijdt al 15 jaar geen varroamijt meer in zijn volken (ook niet bij zijn volken die hij in de Fruittuinen in Hoofddorp heeft staan). Af en toe gebruikt hij preventief wat etherische oliën in het suiker water, bv pepermunt, maar oxaalzuur of mierenzuur zet hij niet in.

De weergoden
Bijen vliegen in de lente vanaf 9 graden uit, op zoek naar dorstlessend water en voedzame nectar en stuifmeel. Onder deze temperatuur is het te koud voor ze en gaan de foerageerbijen de deur liever niet uit. We hebben sinds 2015 relatief slechte lentes en zomers gehad. Dat veroorzaakt naast minder foerageer activiteit * ook dat de darren (de mannetjesbijen) door de gure wind niet graag naar buiten gaan en als ze het weer toch durven te trotseren kunnen ze gehavend terugkeren zonder hun belangrijkste levensklus geklaard te hebben. Er heeft dan geen of een slechte bevruchting plaatsgehad, waardoor de koningin minder (gezonde) werkbij eitjes zal gaan leggen.

Het vele natte en winderige weer heeft er daarnaast waarschijnlijk mede voor gezorgd dat 1 de volken al een paar jaar humeurig is. De Griekse windgod Aeolus blijft een geduchte vijand in de polder. Niet alleen bij boer en burger, ook de bijen worden er niet vrolijk van en verspreiden hun slechte stemmingsbuitjes onder elkaar en zo wordt een humeurig maandje al snel een nieuwe modus vivendi in het volk. Ja, ook bijen kunnen het shagrijn hebben, en houden ... Een volk honingbijen vormt 1 organisme en functioneert in een geavanceerde vorm van interafhankelijkheid. Onze ‘boerenverstand’ theorie is dat een volk dat structureel moody is daar veel energie aan kwijtraakt en dat dit tekort zijn weerslag heeft op het goed functioneren van het volk. Dit kan dus mede zijn invloed hebben op de honingproductie.

Standaard weerfactoren spelen sowieso een rol. Zo produceren planten in de ochtend relatief veel nectar. Tussen tien en twee uur is er minder, maar wel weer heel erg geconcentreerd want dan is het minder waterrijke nectar, en tegen de avond stijgt het aanbod weer. De productie van nectar en de suikerconcentratie fluctueert dus met de weersomstandigheden mee. Bij droog, warm weer produceert de plant minder nectar, maar daar zitten wel meer suikers in dan bij regenachtig, koel weer. Oohh, complex samenspel der elementen.

Omgevingsfactoren
Andere factoren zijn de aanwezigheid van koolzaad in de Haarlemmermeer. Dit vormt een kleine deelverklaring, maar het is bekend onder imkers dat bijen van deze dracht sikkeneurig worden. En een slecht gemoed doet een gezonde voedselproductie zelden goed … Verder hebben we de pesticidenuitstoot van de sierbollentelers en andere boeren. Hier zal door onze bijen niet zozeer direct op gefoerageerd worden, maar de kwalijke gevolgen ervan, op onder meer de waterkwaliteit in de omgeving, heeft wel een negatieve impact op de gezondheid van de volken. Dan is er natuurlijk de kerosine uitstoot van de vliegtuigen en zijn er de elektrische masten in de omgeving, die met de nieuwe generatie masten uit 2016 in aantal bovendien ook nog enorm zijn toegenomen. De elektrische straling heeft op bijenvolken, die een heel sensitief wezen vormen, geen positief effect. Hoe kwalijk het effect ervan exact is, daar wordt nog onderzoek naar gedaan.

Verder is er natuurlijk de aanwezigheid van de drachtplanten **. Het is belangrijk, hoe open kan een deur zijn .., dat er voldoende en gezond voedsel in de omgeving aanwezig is (honingbijen foerageren tot maximaal 5 km afstand van de kasten) en dat het voedsel goed over de drie seizoenen verdeeld is (de wintermaanden blijven de volken zoals al duidelijk was lekker binnen). In juli is er sowieso minder dracht in de natuur aanwezig, maar dit is in de polder nog sterker het geval.

Tot slot hadden we dit jaar een darrenbroedige veger. Een veger is een manier om een kunstzwerm te maken. Een kunstzwerm kan een imker willen maken om zo het zwermen te kunnen beheersen en dus geen bijen te verliezen, geen boze buren te krijgen en geen vleugeltjes te hoeven knippen. Dit is wel een vorm van manipulatie, maar 1 die het volk, zover mijn kennis reikt, niet verstoort of ondermijnt. Een koningin is darrenbroedig als ze alleen onbevruchte eitjes legt; dit zijn de eitjes waar de mannenbijtjes uit komen. De mannetjes zorgen voor de bevruchting van de koningin in de lucht, maar hebben nauwelijks meer een functie in het volk. Als er dus te weinig werkbijbroed is, zal het volk niet overleven. De werkbijtjes doen namelijk al het werk, waaronder schoonmaken, waken, voeden en foerageren. Mogelijk heeft de jonge koningin dus geen (goede) bruidsvlucht gehad als gevolg van een te lange periode slecht weer.

Een laatste deelverklaring waarom onze volken zo weinig honing hebben geproduceerd is dat we misschien een besmette kunstraat hebben gehad. Dan is de raat niet met zuiver bijenwas gemaakt, maar is er bijmenging met stearine en beetje parafine geweest. Deze was veroorzaakt sterfte bij het broed. 2016 zijn door de Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV) voor t eerst broedproblemen toegeschreven aan kunstraat. We gaan voor komend jaar dan ook overwegen om alleen maar raten van de was van eigen of bij ons bekende volken te (laten) maken.

En nu maar duimen dat het een mooi bijenjaar wordt, met meer en gezondere lokale biodiversiteit, betere weersomstandigheden, lekkere honing voor bij en mens en in ieder geval 1 vrolijker bijenvolk op ons prachtige Kunstfort eiland. Keeping posted! 

En ons mailen kan altijd. Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

* Foerageren betekent het op zoek gaan naar voedsel door dieren
** Dracht planten zijn alle planten met bloemen die stuifmeel, nectar of honingdauw produceren

- De eerste foto is van onze bijenstal (december 2017)
- De 2e foto is van imker Ben en maakt onderdeel uit van de portretserie Helden op de Stelling van fotograaf Geert Snoeijer

 

woensdag, 01 november 2017 19:28

A must read!


Voor iedereen die iets meer van de verbanden tussen voedselbeleid en bijensterfte wil begrijpen, een must read! 

Onze landbouwgrond is zo dood als een pier, in de Correspondent, 28-11-2017.
Zie toegevoegd de PDF. Op de website van de Correspondent staan in het artikel ook allemaal verwijzingen naar onderzoeken, andere artikelen etcetera.

Foto is van de korenbloem in ons meerjarenveld (3126 m2 in Park Vijfhuizen)

donderdag, 19 oktober 2017 07:14

Volkskrant artikel over insectenafname


Reden tot zorg: dramatische afname aantal insecten

Een Duits onderzoeksteam heeft aangetoond wat al intuïtief werd aangevoeld: het aantal insecten is dramatisch gedaald. Reden tot grote zorg, vinden biologen en ecologen. 'We hebben insecten knetterhard nodig.'

Minder insecten op de autoruit, minder in de slaapkamer, minder in het gezicht bij het fietsen. Wat veel mensen intuïtief al aanvoelen, blijkt waar: de insectenstand is de afgelopen decennia dramatisch gedaald. Buitengewoon verontrustend, vinden biologen, want insecten vormen een van de pijlers waarop de levende natuur rust. Hoofdverdachte van het verval: de intensieve landbouw.

'Je zou zeggen: insecten, die krijg je niet kapot', zegt hoogleraar ecologie Hans de Kroon (Radboud Universiteit). 'Dat geeft al aan dat hier echt iets bijzonders aan de hand is. Dit zit helemaal niet goed.' In Duitse natuurgebieden is de hoeveelheid insecten de afgelopen kwart eeuw met liefst 75 procent geslonken, zo maakt een onderzoeksteam onder leiding van De Kroon deze week bekend. Op het piekmoment in de zomer zijn er tegenwoordig zelfs ruim 80 procent insecten minder dan rond 1990. Het kan haast niet anders of de afname is representatief voor andere West-Europese landen, waaronder ook Nederland, aldus de wetenschappers. Daar hebben landschap en natuur immers ruwweg dezelfde ontwikkelingen doorgemaakt.

De neergang is zeer zorgwekkend, onderstrepen zowel de onderzoekers als biologen die de cijfers inzagen. Insecten vervullen immers allerlei cruciale functies in de natuur: als dagelijkse hap voor vogels, amfibieën en zoogdieren, als bestuivers van gewassen, en als opruimploeg die organisch materiaal afbreekt en voedingsstoffen vrijmaakt. Zo is 80 procent van alle wilde planten en 60 procent van alle vogels voor zijn voortbestaan van insecten afhankelijk.

'Het zou kunnen dat de achteruitgang die we al langer zien bij weidevogels en andere insectenetende vogels zoals de merel, mus en de spreeuw hiermee te maken heeft', zegt De Kroon. 'Ik hoop dat onze metingen tot denken aanzetten, want we hebben die insecten knetterhard nodig.'

Wat precies de reden is van de instorting, is een raadsel. Met klimaatverandering heeft de afname niets te maken en ook zaken als veranderingen in begroeiing rondom de onderzochte gebieden verklaren het verval nauwelijks, stelt het team vast in vakblad Plos One. Misschien hebben insecticiden met neonicotinoïden, zoals het veel bediscussieerde 'bijengif', er de hand in; misschien komt het doordat verwilderde akkerranden en slootjes door de intensivering van de landbouw verdwijnen, oppert De Kroon. 'Een van onze theorieën is dat de insecten worden aangetrokken door landbouwgebieden, waar ze zich vervolgens niet goed kunnen handhaven. Zo vormt zo'n landbouwgebied een ecologische val.'

De laatste jaren sloegen biologen vaker alarm over bijvoorbeeld verdwijnende vlinders, zweefvliegen, libellen en bijen. Maar zo grondig als in Duitsland ging nog niemand te werk. Gedurende 27 jaar peilden onderzoekers verbonden aan het Entomologisch Genootschap in Krefeld op tientallen plekken de insectenstand met een gestandaardiseerde insectenfuik. Bij aanvang van het onderzoek ving men dagelijks nog zo'n 7 tot 8 gram vliegbeestjes; de laatste jaren is dat nog maar een paar gram per dag, rapporteert het team in Plos One.

Ook insectenbiologen die niet bij het onderzoek waren betrokken, zijn geschokt. 'Indrukwekkend en zeer verontrustend', zegt hoogleraar entomologie Marcel Dicke (Wageningen Universiteit). 'We maken ons snel druk als het aantal tijgers of leeuwen afneemt, maar dit zou ons veel meer zorgen moeten baren. Dit zijn wezens waarvan we afhankelijk zijn.' Zijn collega Vincent Kalkman (EIS kenniscentrum insecten) begrijpt wel hoe de neergang zo lang onopgemerkt kon blijven: 'We hebben het hier over de grote bulk: de vliegen, de nachtvlinders, de muggen. Daar kijken weinig mensen naar om.' Afgelopen zomer nam teamlid Martin Sorg in de Volkskrant al een voorschot op de resultaten: vooral bijen, vlinders en zweefvliegen lijken de klos, zei Sorg toen.

Reden tot zorg: dramatische afname aantal insecten
© de Volkskrant

 

Het allerbelangrijkste, vindt De Kroon, is verder uitzoeken wat er precies achter het insectenverval schuilgaat en welke soorten de dupe zijn. Wetenschappers van onder meer Naturalis en Stichting Vogelonderzoek Nederland experimenteren met nieuwe, goedkope manieren om de insecten te tellen, vertelt Kalkman. Zoals automatische camera's, plakvellen waar insecten op stranden, en software die de diertjes automatisch telt. 'Want zoals ze het in Duitsland hebben gedaan, is erg arbeidsintensief en duur.'

De Kroon pleit voor maatregelen 'om ervoor te zorgen dat landbouwgebieden niet langer vergeetputten zijn waar insecten niet terechtkunnen'. Onder meer wilde akkerranden moeten de insecten ondersteunen. 'En we zullen nog kritischer moeten kijken naar de effecten van insecticiden en de manier waarop we ons landschap inrichten.'

 

Dag vogels, dag insecten

2009 Een Britse studie vindt op slechts een van vier onderzochte plekken een afname van de insectenstand sinds 1973. Het onderzoek is echter gericht op hoogvliegende insecten.

2010 In de VS zijn vogels die zich voeden met insecten meer afgenomen dan soorten die leven op zaden.

2013 In Europa blijken de populaties weidevlinders in de periode 1990-2011 gehalveerd.

2014 In Nederland blijken insectenetende vogels meer in verval op plekken waar veel van het insectengif imidacloprid in het water zit.

2014 De Internationale Unie voor Natuurbehoud IUCN beschouwt 203 insectensoorten: de meeste blijken in verval.

2014 Volgens een Amerikaanse overzichtsstudie zijn de populaties ongewervelde soorten sinds 1970 wereldwijd met 45 procent afgenomen.

Over

Over


Bee Heroes
(voorheen Kunstfort Bijenmuseum) is een meerjarig ecologisch project van het Kunstfort bij Vijfhuizen. Het is een project voor, door en over bijen – én mensen.

Aan bod komen thema’s als duurzame samenleving, biodiversiteit en ecologie, ambacht en cultuur en voedsel- en landbouwbeleid.

Ook vraagt het project aandacht voor de wereldwijde bijen verdwijnziekte, de colony collapse disorder (CCD); een serieus probleem sinds de jaren 90 dat dystopisch aandoende fenomenen met zich meebrengt zoals robobees, drones die bijen vervangen als bestuivers. 

Bee Heroes biedt een interdisciplinair programma voor natuur- en cultuurliefhebbers, ouders met kinderen en mensen die geïnteresseerd zijn in duurzaamheid.

Op wisselende locaties in en rondom het Kunstfort zijn tijdelijke presentaties van objecten en (kunst)werken rondom het bijenthema te zien.

Op het forteiland zorgt de huisimker op natuurvriendelijke wijze voor twee bijenvolken en er is bijenbeplanting zoals krokussen, kruiden en een wimperlinde. In het dorp Vijfhuizen onderhouden de projectvrijwilligers 6000 vierkante meter bloemenvelden voor de bijen. 

Tot slot zijn er weer educatieve workshops voor kinderen, komt er een film- en lezingenreeks en gaat in samenwerking met ontwerpbureau Overtreders W een bijenpaviljoen op het forteiland gebouwd worden.


Het project bestaat sinds lente 2013.

* blog entrees over lokale activiteiten zijn alleen in het Nederlands

Blogoverzicht

Partners

Hoofd projectpartner en opdrachtgever

 

Locatiepartner bijenbloemen velden

 

Projectpartners

 

 

Sponsoren, subsidiënten en financiers

PBCF Corendonlogo_ASN Groen en Doen logo_bouwmaat logo_koop-zaden logo_BIO_RON logo_haarlemmermeer logo_de_traayHLMRLogo Nieuwe Pioniers Crowdfuding voor NatuurLogo Nederland ZoemtLogo de Bijenkorf

Contact

Kunstfort bij Vijfhuizen
Fortwachter 1, Vijfhuizen (NH)
www.kunstfort.nl
Open: Mon–Wed 13–17, Fri–Sun 13–17
Check website voor vakanties en expo wisselingen
Voor meer info over het Bee Heroes project mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.